Ondersteuningsbehoeften van ouderen met een verstandelijke beperking
Ouderen met een verstandelijke beperking hebben vaak behoefte aan meer dan alleen ondersteuning bij hun gezondheid. Het onderzoek laat zien dat aandacht voor psychosociaal welzijn, eigen regie en een zinvolle daginvulling een grote bijdrage levert aan hun kwaliteit van leven. Daarom is een belevingsgerichte aanpak belangrijk. Hierbij wordt gekeken naar de mens achter de beperking en staan de wensen, behoeften en ervaringen van de ouder wordende cliënt centraal.
Mensen met een verstandelijke beperking worden tegenwoordig steeds ouder. Hierdoor krijgen ze vaker te maken met gezondheidsproblemen en veranderingen die horen bij het ouder worden. Er was nog weinig bekend over welke ondersteuning zij nodig hebben en wat ouderen met een verstandelijke beperking daarin zelf belangrijk vinden.
Doel
Het doel van dit onderzoek was om beter te begrijpen welke ondersteuning ouderen met een verstandelijke beperking nodig hebben. Daarbij werd niet alleen gekeken naar de zorg die zij ontvangen, maar ook naar hoe zij zelf hun dagelijks leven ervaren en wat zij belangrijk vinden. Ook is onderzocht welke manieren van begeleiden en ondersteunen het beste aansluiten bij hun wensen, behoeften en mogelijkheden. Hiervoor zijn gesprekken gevoerd met psychologen en ouderen met een verstandelijke beperking zelf. Aanvullend is gekeken naar bestaande interventies en methodieken die bijdragen aan hun psychosociaal welbevinden en naar de manier waarop belevingsgerichte zorg in de praktijk kan worden toegepast.
Resultaten
Uit het onderzoek blijkt dat ouderen met een verstandelijke beperking meer nodig hebben dan alleen hulp bij hun lichamelijke gezondheid. Ook sociale contacten, persoonlijke aandacht en een gevoel van veiligheid en zaken die hun leven betekenis geven zijn belangrijk. Veel ouderen vinden het belangrijk om zelf keuzes te kunnen maken en invloed te hebben op hun eigen leven. Begeleiders spelen een belangrijke rol bij het herkennen van veranderingen in ondersteuningsbehoeften. Belevingsgerichte zorg sluit goed aan bij wat ouderen belangrijk vinden en kan begeleiders helpen om passende ondersteuning te bieden.
Conclusie
Ouderen met een verstandelijke beperking hebben vaak verschillende vormen van ondersteuning nodig. Deze ondersteuningsbehoeften kunnen veranderen naarmate zij ouder worden. Passende zorg gaat niet alleen over gezondheid en lichamelijke verzorging, maar ook over psychosociaal welzijn en over aandacht voor de persoon zelf. Daarom is het belangrijk dat zorgverleners luisteren naar wat de cliënt wil en nodig heeft, zodat de ondersteuning past bij de fase van leven van de cliënt.
Het onderzoeksteam
Marloes Bogaerts-Thalen
[javascript protected email address]Karin Volkers
[javascript protected email address]Stichting Philadelphia Zorg voerde dit onderzoek uit in samenwerking met prof. dr. Petri Embregts van Tranzo (Tilburg Universiteit).
Vraag & Antwoord
Wat was de aanleiding van het onderzoek?
Mensen met een verstandelijke beperking worden tegenwoordig ouder dan vroeger. Hierdoor krijgen zij vaker te maken met gezondheidsproblemen en veranderingen die horen bij het ouder worden. Ook begint het verouderingsproces bij mensen met een verstandelijke beperking vaak al eerder dan bij mensen zonder verstandelijke beperking. Maar er was nog weinig bekend over welke ondersteuning deze ouderen nodig hebben en wat zij zelf belangrijk vinden in hun dagelijks leven. Daarom hebben we onderzocht hoe de zorg en ondersteuning beter kan aansluiten bij de ondersteuningsbehoeften van ouder wordende mensen met een verstandelijke beperking.
Wat was de onderzoeksvraag?
De centrale onderzoeksvraag van het proefschrift ‘Welcome to my world: Support needs of ageing people with intellectual disabilities’ was:
Welke ondersteuningsbehoeften hebben ouderen met een verstandelijke beperking, hoe ervaren zij deze zelf en welke vormen van ondersteuning sluiten hier het beste bij aan?
Hoe is het onderzoek uitgevoerd?
Voor dit onderzoek zijn interviews gehouden met psychologen die veel ervaring hebben met ouderen met een verstandelijke beperking. Daarnaast is gesproken met ouderen met een verstandelijke beperking zelf om te horen wat zij belangrijk vinden in hun dagelijks leven en welke ondersteuning zij nodig hebben. Ook is een uitgebreide literatuurstudie uitgevoerd naar bestaande psychosociale interventies. Tot slot is onderzocht hoe belevingsgerichte zorg kan bijdragen aan persoonsgerichte ondersteuning van ouderen met een verstandelijke beperking.
Wat zijn de resultaten?
· Ouderen met een verstandelijke beperking hebben niet alleen behoefte aan ondersteuning bij lichamelijke gezondheid, maar ook op het gebied van emotioneel welzijn, zingeving, zelf keuzes kunnen maken en sociale contacten.
· Het sociale netwerk van deze ouderen wordt vaak kleiner naarmate zij ouder worden. Hierdoor neemt het risico op eenzaamheid toe.
· Er zijn nog maar weinig psychosociale interventies en methodieken beschikbaar die speciaal zijn ontwikkeld voor ouderen met een verstandelijke beperking.
· Begeleiders richten zich in de praktijk vaak vooral op lichamelijke gezondheid, terwijl ook aandacht nodig is voor het psychosociale welzijn van cliënten.
· Belevingsgerichte zorg sluit goed aan bij de behoeften van ouderen met een verstandelijke beperking, omdat deze vorm van zorg uitgaat van de wensen, ervaringen en beleving van de cliënt.
Wat is de eindconclusie?
Om ouderen met een verstandelijke beperking passende ondersteuning te bieden, is het belangrijk om naar de hele persoon te kijken. Niet alleen de gezondheid, maar ook gevoelens, sociale contacten, eigen keuzes en wat iemand belangrijk vindt in het leven moeten aandacht krijgen. Belevingsgerichte zorg helpt begeleiders om beter aan te sluiten bij de belevingswereld, wensen en behoeften van ouderen met een verstandelijke beperking. Dit draagt bij aan een betere kwaliteit van leven.
Wat zijn de adviezen voor de praktijk?
Op basis van het proefschrift naar de ondersteuningsbehoeften van ouderen met een verstandelijke beperking kunnen de volgende praktische adviezen worden gegeven:
1) Kijk naar de hele persoon
Richt de ondersteuning niet alleen op lichamelijke gezondheid, maar ook op emotioneel welzijn, sociale contacten, zingeving en kwaliteit van leven.
2) Werk persoonsgericht
Neem wensen, behoeften en levensverhaal van de ouder wordende cliënt als uitgangspunt voor de begeleiding. Wat voor de ene cliënt belangrijk is, hoeft dat voor een andere cliënt niet te zijn.
3) Stimuleer eigen regie en het behoud van vaardigheden
Betrek cliënten zoveel mogelijk bij keuzes over hun dagelijks leven, ondersteuning en toekomst. Dit draagt bij aan zelfstandigheid en welzijn.
4) Investeer in belevingsgerichte zorg
Sluit aan bij wat cliënten prettig, vertrouwd en betekenisvol vinden. Hierdoor voelen zij zich gezien, begrepen en veilig.
5) Signaleer veranderingen tijdig
Begeleiders moeten alert zijn op veranderingen die horen bij het ouder worden, zoals afname van gezondheid, geheugenproblemen of veranderende ondersteuningsbehoeften.
6) Zorg voor deskundige medewerkers
Investeer in scholing over ouder worden bij mensen met een verstandelijke beperking en over belevingsgerichte zorg.
7) Werk samen met naasten
Familie en andere betrokkenen kennen de cliënt vaak goed en kunnen belangrijke informatie geven over wensen, gewoonten en behoeften. Dit helpt bij het bieden van passende ondersteuning.
Hieronder vind je de Engelstalige artikelen over dit onderzoek naar ondersteuningsbehoeften van ouderen met een verstandelijke beperking
- Support needs of older people with intellectual disabilities: An exploratory study among psychologists in the Netherlands
- Providing person-centred care to older people with intellectual disabilities during the COVID-19 pandemic: experiences of direct support workers
- Psychosocial interventions for older people with intellectual disabilities and the role of support staff: A systematic review
- Integrated Emotion-Oriented Care for Older People With ID: Defining and Understanding Intervention Components of a Person-Centered Approach
- A thematic analysis into the experiences of people with a mild intellectual disability during the COVID-19 lockdown period